Από τα Ανώγεια στον Ψηλορείτη.

Από τα Ανώγεια στον Ψηλορείτη.

Μια περιήγηση στον χρόνο, τη πέτρα και τον άνθρωπο.

Ένας μινι οδηγός για τα Ανώγεια, από τον Γιώργο Καλομοίρη..

1

Τα Ανώγεια της Κρήτης αποτελούν μια ιστορική κωμόπολη της περιφερειακής ενότητας Ρεθύμνης  συνυφασμένη με τον  βουνό που την περιβάλλει,  τον Ψηλορείτη. Η Ιστορία του Χωριού όπως συνηθίζουμε να το αποκαλούμε δεν έχει ταυτιστεί με συγκεκριμένη εποχή στον χρόνο και σίγουρα το μυθικό περίβλημα του Ψηλορείτη παίζει το δικό του ρόλο στο πότε μπήκε ο θεμέλιος λίθος στην πόλιν των Ανωγείων όπως αυτή αναφέρεται στην αρχή της διαταγής για την ισοπέδωση της, όπως αυτή συνοψίζεται σε πέντε επειδή  στις 13-8-44 .

Για τους κατακτητές πόλη, για την επικράτεια κωμόπολη για εμάς χωριό, τα Ανώγεια σίγουρα έχουν ένα δικό τους τρόπο και ένα στίγμα κουλτούρας η οποία μιλάει μέσα από τα μνημεία, την επαφή με τον κόσμο και το ανάγλυφο της φύσης. Στον καθένα αφήνει και κάτι διαφορετικό το σίγουρο όμως είναι πως σε αυτόν τον τόπο η πέτρα , ο χρόνος και ο άνθρωπος με το αόρατο νήμα που τους δένει σε προτρέπουν αβίαστα τον ανακαλύψεις.

Ας Ξεκινήσουμε.

  • Ιδαίο Άντρο

Ήδη από το 5000 π.Χ το Ιερό Σπήλαιο του  Ιδαίου Άντρου αποτελεί τόπο λατρείας ο οποίος με τους αιώνες εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα Ιερά στον Ελλαδικό χώρο με την εμβέλεια του να εκτείνεται στο μεγαλύτερο μέρος του αρχαίου κόσμου. Ιερό, Μαντείο, Αστεροσκοπείο, Φιλοσοφικής Σχολή ένα κέντρο που για 40 αιώνες είχε συνεχή λειτουργία δεχόμενο προσκυνητές και μύστες όπως ο Πυθαγόρας, ο Πλάτωνας , Ο Επιμενίδης ,Οι αυτοκράτορες Αδριανός και Μάρκος Αυρήλιος να είναι μόνο μερικές από τις επιφανείς προσωπικότητες που επισκέφτηκαν το Χώρο.

2

Ο χαρακτηρισμός «Βηθλεέμ της Αρχαιότητας» που δόθηκε από το περιοδικό National Geographic περιγράφει το εκτόπισμα που είχε το ιερό-αστεροσκοπείο και μαντείο στα 1537μ υψόμετρο στους πρόποδες της κορυφή του με μυθικού και ψηλότερου  βουνού της Κρήτης.

Σ αυτό το σπήλαιο κατά το μύθο φυγαδεύτηκε ο Δίας ως βρέφος για να γλιτώσει από τον χρησμό που ήθελε τον πατέρα του Κρόνο παιδοφάγο με στόχο κρατήσει ανεμπόδιστος τα σκήπτρα της εξουσίας του έναντι θεών και ανθρώπων.

Αναμφίβολα ο πιο σταθερός ανθρωπινός παράγοντας του βουνού της Ιδης είναι ο κτηνοτρόφος, η παρουσία του οποίου εξελίσσεται μέσα στις χιλιετίες μεταφέροντας στο σήμερα ονομασίες-τοπωνύμια, έθιμα, παραδόσεις  και τελετουργίες  με διαχρονικό και  κατά βάση μινωικό και αρχαιοελληνικό υπόστρωμα. Η παρουσία του άλλωστε είχε διαχρονικό ρόλο και για τους ανθρώπους και τις παραδόσεις της περιοχής. Χαρακτηριστικά ονόματα που σχετίζονται με το αρχέγονο ίχνος του ανθρώπου έχουν διασωθεί μέσω της προφορικής παράδοσης των βοσκών ως ορωνύμια και τοπωνυμία της ευρύτερης περιοχής. (πχ. Ζώμινθος, Τριγιόδος, Τυμπανάτορας αποτελούν χαρακτηριστικά δείγματα )

3

  • ΖΩΜΙΝΘΟΣ

Το Μινωικό παλάτι της Ζωμίνθου σε υψόμετρο 1187μ από την επιφάνεια της θάλασσας στη καρδιά του Ψηλορείτη γύρω από τους πρόποδες του βουνού είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο δείγμα πως το βουνό από τα αρχαία χρόνια μέχρι και σήμερα ζούσε και αναπτύσσονταν μαζί με τον άνθρωπο . Δεν είναι λίγες άλλωστε οι πινακίδες σε Γραμμική Β γραφή που αναφέρονται στα μεγάλα βοσκοτόπια της Ίδης (αρχαία ονομασία του Ψηλορείτη), τις διαδικασίες συλλογής μαλλιού , κρέατος και γάλακτος σε τέτοιες ποσότητες οι οποίες χαρακτηρίζουν περιόδους αγροτικού πλεονάσματος στη Μινωική Κρήτη. Η Ζώμινθος αποτελεί σήμερα μια εν ενεργεία ανασκαφή ενός μεγάλου κεντρικού κτηρίου 1800 τμ. με ξεκάθαρες δομές ανακτόρου και χαρακτηριστικά μόνιμης κατοίκησης ήδη από το 1900 πΧ.

4

  • ΞΩΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ –ΠΡΟΣΤΑΤΕΣ ΑΓΙΟΙ ΒΟΣΚΩΝ

Η θρησκεία και το βουνό είχαν πάντα μια ιδιότυπη σχέση στον Ψηλορείτη. Τον Μινωίτη θεό της βλάστησης διαδέχεται ο Κρηταγενής Δίας και αυτόν με τη σειρά του ο Χριστός που λίγα μέτρα πιο κάτω από το Ιδαίο Άντρο βρίσκεται η πηγή με το όνομα του και το ξωκλήσι αφιερωμένο στην ανάληψη του. Ο Ψηλορείτης βρίθει από ξωκλήσια Αγίων πολλόι απ τους οποίους ήταν και βοσκοί (άγιος Φανούριος Πετραδολάκια , Άγιος Μάμας, Μύθια, ) ενώ γιορτάζουν κατά τους θερινούς μήνες και αποτελούν ουσιαστικά τους προστάτες αγίους των κτηνοτροφικών οικογενειών σφραγίζοντας με θρησκευτική βούλα τα σύνορα στους βοσκότοπους . Είναι ίσως τα σύμβολα εξωστρέφειας που με το αντίστοιχο πανηγύρι ανοίγουν τις πύλες της φιλοξενίας σε όλο τον κόσμο. Στα πανηγύρια αυτά κυριαρχεί το κρασί, το κρέας και εθιμοτυπική παράδοση που ταυτίζει τον εκάστοτε άγιο με την ευρύτερη οικογένεια όπου το διοργανώνει. Μπορεί αυτές τις μέρες να μην είναι κάποιο πανηγύρι όμως ο φυσικός πλούτος των τόπων αυτών αξίζει να κάνετε τη προσωπική σας διαλογή για να τα επισκεφτείτε.

  • ΜΙΤΑΤΑ Η ΜΗΤΑΤΑ

Η αρχιτεκτονική του βουνού έχει όμως και έναν καθαρά δικό της χαρακτήρα και αυτός διακρίνεται στα συνηθέστερα κτίσματα που θα συναντήσει κανείς στον Ψηλορείτη και αυτά είναι τα μιτάτα ή μητάτα τα οποία αποτελούν λίθινες κυκλικές κατασκευές κτισμένες σε (κυκλικό) σύστημα χωρίς κάποιο συνθετικό υλικό να συνδέει τη δόμηση τους. Χτίζονταν ως μέρη για την αποθήκευση του τυριού και ως οικία του βουνού για τους κτηνοτρόφους καθώς κρατούν σταθερή θερμοκρασία όλο τον χρόνο. Σήμερα που η εξέλιξη της τεχνολογίας έχει προχωρήσει τα μητάτα αποτελούν κατά βάση αποθηκευτικούς χώρους ενώ παράλληλα συγκαταλέγονται στον κατάλογο νεώτερων μνημείων του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού. Το χτίσιμο τους παραπέμπει σε μινωικό θολωτό τάφο ενώ πιθανότατα συνδέονται με ερείπια αρχαιολογικών χώρων τα οποία αποτέλεσαν τη βάση και έδωσαν τον ρυθμό δόμησης τους στα μέσα 19ου αιώνα. Η λέξη metatum είναι λατινικής προέλευσης και σήμαινε στρατιωτικό κατάλυμα όμως η ακριβής χρονολόγησης τους είναι αρκετά δύσκολη ωστόσο η χρήση τους ακόμα και σήμερα δείχνει ότι το ιδιοφυές σκεπτικό δόμησης του και η σταθερή θερμοκρασία που αυτά παρέχουν εναρμονίστηκαν πλήρως με τις ανάγκες που το τοπίο δημιουργούσε.1

5

  • ΑΓΙΟΣ ΥΑΚΙΝΘΟΣ

Χαρακτηριστικό της γεφύρωσης της ιδιότυπης αρχιτεκτονικής των μιτάτων και του κοινωνικού χαρακτήρα των ξωκλησιών με προέλευση που χάνεται στον χρόνο αποτελεί η περίπτωση του Αγίου Υακίνθου και η δημιουργία του Φεστιβάλ των Υακινθίων που ξεκίνησε τις δράσεις του το 1998. Συγκεκριμένα ο άγιος Υάκινθος αποτελεί ένα μεγαλοπρεπές (το μεγαλύτερο και πλέον σύγχρονο σε όλη τη Κρήτη) μητάτο αφιερωμένο στον ορθόδοξο άγιο του Έρωτα και των συναισθημάτων προς τιμήν του οποίου γίνεται το ομώνυμο φεστιβάλ Υακίνθεια σε έναν χώρο εναρμονισμένο πλήρως με το φυσικό περιβάλλον στη καρδιά του βουνού. Τα Υακίνθεια καθ’ όλη τη διάρκεια διεξαγωγής τους αποτέλεσαν ίσως την πλεον εναλλακτική μορφή εκδηλώσεων με τη θεματολογία τους να επιχειρεί να συνδυάζει την τοπική φυσιογνωμία του Ψηλορείτη και της Κρήτης με τη διάχυση της κουλτούρας σε διεθνές επίπεδο.

6

ΑΣΤΕΡΟΣΚΟΠΕΙΟ ΣΚΙΝΑΚΑ

Την πρώτη γεύση του βουνού θα μπορούσε να την κλείσει μια βόλτα στα αστέρια, εκεί που πραγματικά νιώθεις ότι ίπτασαι πάνω από τη γη της Κρήτης. Σε μια εκ των κορυφών του βουνού , τη κορυφή του Σκίνακα (επικράτεια του Δήμου Ανωγείων), λειτουργεί ήδη από τη δεκαετία του 1980 το ομώνυμο Αστεροσκοπείο  και τμήμα  του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας του Πανεπιστημίου Κρήτης σε συνεργασία με το Γερμανικό Ινστιτούτο Max Planck. Το Αστεροσκοπείο Σκίνακα θεωρείται από τα σημαντικότερα παρατηρητήρια της Ευρώπης βάση θέσης και καθαρότητας ατμόσφαιρας στη παρατήρηση διαστημικών φαινομένων.Αστεροσκοπείο

  • ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ-ΠΥΡΗΝΕΣ

Και από τα άστρα η κατάβαση ξεκινάει στ Ανώγεια ,στον τόπο που τροφοδοτήθηκε η ύπαρξη, η αντίσταση ,η εξέλιξη και συνέχεια του από το βουνό. Στα 800μ. Υψόμετρο τα Ανώγεια δεν ξεχωρίζουν ούτε για τον πολεοδομικό τους ιστό ούτε για την ενιαία αρχιτεκτονική μιας και οι κοινωνικές ανάγκες είναι αυτές που έχτισαν το Χωριό στη μετά του ολοκαυτώματος εποχή. Το σπίτι του πατέρα στα Ανώγεια αποτελεί συνήθως τη βάση προέκτασης για το σπίτι του γιου και της κόρης χωρίς να υπολογίζεται ο Σχεδιασμός ιδίως τη δεκαετία του 1950 που ξεκίνησε η μαζική ανοικοδόμηση του Χωριού. Αν κάποιος θέλει να δει μέρος ενός ανολοκλήρωτου πολεοδομικού ιστού για τα Ανώγεια δεν έχει παρά να επισκεφτεί την περιοχή Συνοικισμός στο Μετόχι όπου στέκουν σε λίθινες διατάξεις τετραγωνισμένοι οι πυρήνες ως έργο δυο βασικών συντελεστών της ανοικοδόμησης της Ελλάδας μετά την Κατοχή, των Πικιώνη και Δοξιάδη.

7

Αν στο Χωρίο υπάρχει μια χρονοκάψουλα τότε αυτή εδράζεται σε ένα από τα στενά της ενορίας του Αγίου Γεωργίου και είναι το Κέντρο Αρχαιολογικής Πληροφόρησης Ανωγείων (προς τιμήν του αρχαιολογικού ζεύγους που ταυτίζεται με τον Αρχαιο Ψηλορείτη Γιάννη Σακελλαράκη και Έφη Σαπουνά Σακελλαράκη). Μέσα από κει μπορεί ο κάθε επισκέπτης να διασχίσει την Ψηφιακή πύλη για τον Αρχαίο Ψηλορείτη και τα μονοπάτια για τη γνώση του παρελθόντος. Ένα κέντρο που έχει το ρόλο να μεταδώσει την εμπειρία την προσομοίωση μιας εικόνας που έχει χαθεί και τα σπαράγματα της ενωμένα συμπληρώνουν το παζλ για τη συνέχεια.

IMG_0456-750x500

ΜΟΥΣΕΙΟ ΞΥΛΟΓΛΥΠΤΙΚΗΣ -ΓΡΥΛΙΟΣ

Η συνέχεια αυτή έχει τις γέφυρες στο σήμερα και τον λαϊκό Πολιτισμό ο οποίος στις ξυλόγλυπτες μορφές του Γρυλιού ξεθάβει φυσιογνωμίες τόσο γνώριμες μα και τόσο μακρινές βγαλμένες από το καλέμι ενός αυτοδίδαχτου καλλιτέχνη που σε ώριμη ηλικία ελευθέρωσε ένα ταλέντο τοξεύοντας τη διαχρονικότητα. Το μουσείο του Γρυλιού στην τοποθεσία Περαχώρι αποτελεί μια βουτιά σε ένα κατεξοχήν δείγμα λαϊκής τέχνης του τόπου μας η οποία συνδυάζεται με τη βόλτα σε ένα ίσως από τα πιο ανθισμένα και παραδοσιακά πλακόστρωτα στενά του Χωριού τα Καπετανιανά.

9

1 Γ. Ν Πετράκης, Τα μητάτας της Νίδας στον Ψηλορείτη, η απεικόνιση του μύθου και της Ιστορίας στις οροπέδιες αρχιτεκτονικές της Νίδας, Εκδόσεις :Σελένα, Δήμος Ανωγείων 2015, Σελ.7-17, 35- 51

 

Advertisements